منف يا ممفيس ، پايتخت مصر باستان ، بر رأس دلتايى به فاصلهء هجده كيلومترى جنوب قاهره و در مغرب رود نيل واقع است . ابن عبد الحكم مىنويسد : منف نخستين شهرى است كه بعد از طوفان نوح ( ع ) آباد شد و يكى از فرزندان نوح در آن سكونت گزيد . « 1 » اين شهر پايتخت يك سلسله از فراعنهء مصر بوده و از لحاظ ادارى ، موقعيت مناسبترى نسبت به ديگر مراكز مصر داشته است . « 2 » فنيقيها ، ممفيس راخى كپتا ، به معناى معبد روح‌پتا ، مىناميدند ( پتا يكى از خدايان مصر بوده است ) . « 3 » در ايام فراعنه آثار مهمى در آن ساخته شد كه بزرگترين و مشهورترين آنها ، اهرام در نزديكى ممفيس در جيزه است . « 4 » هنگام تسخير مصر به دست هخامنشيان ، پايتخت فراعنه شهر ممفيس بود . كمبوجيه پس از ورود به مصر ، ارك شهر ممفيس را تسخير كرد و از اين زمان ، ممفيس مقر والى ايرانى مصر شد . در زمان بطالسه و روميان پس از اسكندر ، ممفيس مهمترين شهر مصر به شمار مىرفت . « 5 » ابن عبد الحكم مىنويسد : بعد از فتح مصر ، خاندان عمرو عاص و خاندان عبد الله بن سعد بن ابى سرح و قبيلهء بلّى در منف و وسيم اقامت گزيدند . « 6 » ابن خرداذبه در قرن سوم هجرى ، ناحيهء منف و وسيم را با هم از نواحى مصر ياد كرده است و مىنويسد : منف شهر فرعون است كه در آنجا مىنشسته ( يعنى پايتخت او بوده ) است و براى آن شهر هفتاد دروازه گذاشته و ديوارهاى آن را با آهن و طلا ساخته بود . در شهر منف نهرهايى بود كه از زير تخت ( فرعون ) جارى بودند . « 7 » به نوشتهء يعقوبى ، منف از شهرهاى صعيد ، ولى شهرى ويران بوده است كه در زمان او ( يعقوبى ) وجود داشته ولى ويران بوده و مردم مصر مىگفتند آن شهر فرعون بوده و در آن سكونت داشته است . « 8 » ابن فقيه مىگويد : پيرى از خاندان ابى طالب به من گفت كه در منف ، از نواحى مصر ، خانه فرعون را ديده است كه در آن سراها و غرفه‌ها و ايوانهايى بوده است

--> ( 1 ) . ابن عبد الحكم ؛ فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 61 . ( 2 ) . رابينسون ، چارلز الگزاندر ؛ تاريخ باستان ؛ ص 66 . ( 3 ) . ايران باستان ؛ ج 1 ، ص 25 . ( 4 ) . تاريخ باستان ؛ ص 71 . ( 5 ) . ايران باستان ؛ ج 1 ، ص 489 - 490 و دايرة المعارف فارسى ؛ ج 3 ، ص 2856 . ( 6 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 251 - 252 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و 137 . ( 8 ) . البلدان ؛ ص 110 .